Katowicki IPN opowie o Tragedii Górnośląskiej

W tym roku przypada 70. rocznica fali sowieckich represji w latach 1945-1948, które pochłonęły kilkadziesiąt tysięcy ofiar, deportację tysięcy na roboty przymusowe do Związku Sowieckiego i pociągnęły za sobą dramaty wielu rodzin. Trwają obchody rocznicowe Tragedii Górnośląskiej ze znaczącym udziałem IPN.

Ludność Górnego Śląska podlegała represji nie tylko przez Armię Czerwoną, także przez rodzimy komunistyczny aparat represji. Symbolem tych represji są zbrodnicze obozy karne w Świętochłowicach-Zgodzie, Mysłowicach czy Łambinowicach. W czasach Polski Ludowej zbrodnie Armii Czerwonej i władz komunistycznych na Górnym Śląsku w 1945 r. były tematem tabu. Dopiero po przełomie 1989 r. tematyka ta pojawiła się w przestrzeni publicznej, zyskując określenie Tragedii Górnośląskiej.

W 2010 r. Sejmik Województwa Śląskiego, a w 2012 r. Sejmik Województwa Opolskiego, przyjęły uchwałę o corocznym upamiętnianiu Tragedii Górnośląskiej, jako termin wyznaczając koniec stycznia.

Instytut Pamięci Narodowej, zwłaszcza jego katowicki oddział, włączył się w wyjaśnienie Tragedii, opisywanie jej, a także organizowanie okolicznościowych imprez, projektów edukacyjnych i wydawniczych. Jednym z najważniejszych punktów tegorocznych obchodów będzie otwarcie w lutym w Radzionkowie Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku, powstałego we współpracy z IPN. Na podkreślenie zasługuje otwarcie 16 lutego wystawy „Koniec i początek. Górny Śląsk w 1945 roku” przygotowanej przez katowicki oddział IPN. Tego samego dnia, również w Katowicach, odbędzie się konferencja naukowa „Deportacje do ZSRS z ziem polskich 1944/1945 r. Perspektywa porównawcza”. Dla nauczycieli IPN przygotował tekę edukacyjna „Tragedia w cieniu »wyzwolenia«. Górny Śląsk w 1945 roku.” Ponadto Instytut pracuje nad projektem stworzenia bazy mieszkańców Górnego Śląska deportowanych do ZSRR. Jego autorem jest dr Dariusz Węgrzyn z katowickiego IPN. Budowa bazy jest realizowana od kilku lat i liczy już 30 tysięcy nazwisk. Docelowo ma objąć 45 tysięcy nazwisk, choć trudno z całą pewnością określić liczbę deportowanych.

Szczegóły poniżej i w załączniku:

Kalendariumwydarzeń zorganizowanych dla uczczenia 70. rocznicy Tragedii Górnośląskiej przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach:

Otwarcie Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku – Radzionków, 14 lutego 2015

14 lutego 2015 r. o godz. 10.00 w Radzionkowie, przy ul. Świętego Wojciecha 118, odbędzie się otwarcie Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku. W wydarzeniu wezmą udział Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz autorzy wystawy dr Dariusz Węgrzyn oraz Sebastian Rosenbaum (OBEP IPN Katowice), otwarcie Centrum odbywa się pod Honorowym Patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego. Wystawa stała w Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku powstała w oparciu o wcześniejszą, stworzoną w 2003 r. przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. Ówczesna wystawa IPN, której wernisaż odbył się w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, była pierwszą muzealną prezentacją dotyczącą problemu wywózki ok. pięćdziesięciu tysięcy mieszkańców Górnego Śląska do pracy przymusowej w Związku Sowieckim w 1945 r. Ekspozycja ta miała wersję mobilną i w takiej formie pokazywana była w wielu miejscowościach regionu. Zarazem pojawił się koncept, by znaleźć miejsce do jej stałej prezentacji. Wybór padł na nieczynny budynek stacji kolejowej w Radzionkowie. Zakupiły go władze miasta Radzionkowa, które, po dokonaniu generalnego remontu, przystąpiły w ścisłej współpracy merytorycznej z IPN do przygotowania wystawy poświęconej deportacjom. Powołały jednocześnie instytucję Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku. Pierwotny pomysł uległ daleko idącej modyfikacji – zamiast umieścić w Centrum przestarzałą już wystawę IPN, stworzono na bazie artefaktów, dokumentów, wyników badań historycznych zupełnie nową jakość, którą od strony plastycznej, muzealnej koordynował Robert Kwiatek wraz z Magdaleną Wojtyłą.Koordynatorem projektu wystawy był Mieczysław Koszka. Większość tekstów merytorycznych oraz selekcję materiału ikonograficznego przygotowali dr Dariusz Węgrzyn i Sebastian Rosenbaum z Oddziału IPN w Katowicach. Wystawa prezentuje tytułowe zagadnienie w sposób adekwatny do współczesnych metod muzealizacji, przy użyciu interaktywnych technik (symulacja podróży „krowiokiem” – wagonem bydlęcym, którym wywożono na Wschód deportowanych, infokioski, mapping sowieckiego łagru, prezentacje filmowe i multimedialne). Jednocześnie pod względem informacyjnym przynosi podstawowe informacje o deportacjach do ZSRS, wedle obecnego stanu badań. Odwiedzający będą także mogli sprawdzić w specjalnej bazie dane personalne deportowanych (na początek ok. 10 tys. osób z okręgu przemysłowego). Wystawie stałej towarzyszy 140-stronicowy katalog, wydany przez katowicki Oddział IPN, autorstwa dr. Dariusza Węgrzyna i Sebastiana Rosenbauma. Centrum będzie dostępne dla zwiedzających od 23 lutego 2015 r.

Otwarcie wystawy „Koniec i początek. Rok 1945 na Górnym Śląsku” – Katowice, 16 lutego 2015

16 lutego 2015 r., o godz. 9.30, w westybulu gmachu Sejmu Śląskiego w Katowicach (wejście od ul. Ligonia 46) odbędzie się otwarcie wystawy „Koniec i początek. Rok 1945 na Górnym Śląsku”. Uroczystość została zorganizowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego.

Wystawa, przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Katowicach, składa się z 20 paneli, które w przystępnej formie przybliżają realia 1945 r. na Górnym Śląsku. Na poszczególnych planszach zaprezentowano zagadnienia związane m.in. z okupacją niemiecką, zakończeniem działań wojennych oraz wkroczeniem Armii Sowieckiej na Górny Śląsk, deportacjami mieszkańców tego regionu do ZSRS, tworzeniem się polskiej administracji, polityką narodowościową (weryfikacja i rehabilitacja), wysiedleniem ludności niemieckiej, funkcjonowaniem systemu obozowego i odbudową życia społeczno-gospodarczego. Powyższe tematy zostały zilustrowane fotografiami, dokumentami, afiszami i wycinkami prasowymi. Zebrany materiał ikonograficzny pochodzi z placówek muzealnych (Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Muzeum w Gliwicach, Muzeum Historii Katowic, Muzeum w Rybniku, Muzeum w Wodzisławiu Śląskim, Muzeum Miejskiego w Zabrzu), Archiwum Państwowego w Katowicach, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Bundesarchiv w Koblencji, Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu oraz z kolekcji osób prywatnych. Autor scenariusza wystawy – Tomasz Gonet. Współpraca – Monika Bortlik-Dźwierzyńska. Konsultant merytoryczny – dr hab. Adam Dziurok. Projekt graficzny – Barbara Lepacka. Wystawę można zwiedzać do 20 lutego 2015 r.

Konferencja naukowa „Deportacje do ZSRS z ziem polskich 1944/1945 r. Perspektywa porównawcza” – Katowice, 16 lutego 2015

16 lutego 2015 r. o godz. 10.00 w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach, przy ul. Wincentego Pola 65 odbędzie się konferencja naukowa „Deportacje do ZSRS z ziem polskich 1944/1945 r. Perspektywa porównawcza”.

Deportacje – motywowane politycznie przymusowe przesiedlenia jednostek, grup społecznych, etnicznych, członków organizacji – należały do instrumentarium represyjnych działań XX-wiecznych totalitaryzmów. Na ziemiach polskich stosowały je zarówno hitlerowskie Niemcy, jak i Związek Sowiecki. Konferencja ma na celu porównawcze spojrzenie na różne przykłady deportacji z ziem polskich do ZSRS w latach czterdziestych XX w. Obiektem zainteresowania są zarówno te terytoria, które Polska utraciła po 1945 r. – jak Wileńszczyzna –, jak i „ziemie nowe” – Ziemie Zachodnie i Północne, oderwane od Rzeszy Niemieckiej. Przedmiotem zainteresowania są także obszary pogranicza polsko‑niemieckiego z okresu międzywojnia (Gdańskie, wschodni Górny Śląsk). Organizatorzy: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach.

Wykład dr Kornelii Banaś „Armia Czerwona na Górnym Śląsku w 1945 roku”-Siemianowice Śląskie, 19 lutego 2015

19 lutego 2015 r. o godz. 13.00 w Muzeum Miejskim w Siemianowicach Śląskich, przy ul. Fryderyka Chopina 6 odbędzie się wykład dr Kornelii Banaś (OBEP Katowice) pt.: „Armia Czerwona na Górnym Śląsku w 1945 roku”. Wykład skierowany będzie do członków Akademii Muzealnej.

Wykład Zbigniewa Gołasza „Internowanie i deportacja mieszkańców Zabrza do Związku Sowieckiego w 1945 roku – Zabrze, 19 lutego 2015

19 lutego 2015 r. o godz. 17.00 w Galerii Cafe Silesia w Zabrzu, przy ul. 3 Maja 6, Zbigniew Gołasz (OBEP IPN Katowice) wygłosi wykład pt.: „Internowanie i deportacja mieszkańców Zabrza do Związku Sowieckiego w 1945 roku”. Wykład odbędzie się w ramach Spotkań czwartkowych w Muzeum Miejskim w Zabrzu.

Prezentacja książki „’Mieli wrócić za czternaście dni’. Mieszkańcy Ostropy w obozach pracy przymusowej w Związku Sowieckim (1945-1949)”-Gliwice, 22 lutego 2015

 

22 lutego 2015 r. w parafii p.w. Ducha Świętego w Gliwicach - Ostropie, przy. ul. Nauczycielskiej 1, odbędzie się uroczystość upamiętniająca 70. rocznicę deportacji mieszkańców Ostropy do ZSRS. Spotkanie rozpocznie się mszą świętą o godz. 11.00 odprawioną w ich intencji. Po mszy odbędzie się prezentacja książki „’Mieli wrócić za czternaście dni’. Mieszkańcy Ostropy w obozach pracy przymusowej w Związku Sowieckim (1945-1949)”, z udziałem autorów książki Elżbietą Borkowską, Urszulą Dylong, Anielą Jonderko i dr. Dariuszem Węgrzynem (IPN Katowice).

Książka prezentuje losy grupy 279 osób deportowanych z Ostropy, obecnie dzielnicy Gliwic, a w 1945 roku samodzielnej miejscowości. Składa się z trzech zasadniczych części. W pierwszej części szkic autorstwa Dariusz Węgrzyna prezentuje opis wkroczenia Armii Czerwonej do Ostropy, oraz zagadnienie deportacji mężczyzn z tej miejscowości do pracy przymusowej w ZSRS, ich pobyt w łagrach, oraz trudny powrót grupy tych co przeżyli do domów rodzinnych. W kolejnej części znajduje się lista imienna z krótkimi biogramami 279 ustalonych deportowanych z Ostropy. W ostatniej części czytelnik znajdzie niezwykle ciekawe relacje zebrane przez E. Borkowską, U. Dylong, oraz A. Jonderko. Są to wspomnienia osób które pamiętają rok 1945 rok, w tym Ignacego Kowola, żyjącego jeszcze mieszkańca Ostropy, który przeżył pobyt w obozie pracy w ZSRS. Bardzo emocjonalne są relacje dzieci deportowanych, którzy opisują niezwykle trudną sytuację rodzin, które z dnia na dzień pozostały bez środków do życia. Uzupełnieniem tekstów jest bardzo bogata ikonografia, ponad 80 zdjęć i dokumentów.

 

Prezentacja teki edukacyjnej „Tragedia w cieniu <wyzwolenia>.Górny Śląsk w 1945 roku” – Katowice, 23 lutego 2015

 

23 lutego 2015 r. o godz. 15.00 w Regionalnym Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli "WOM" w Katowicach, ul. ks. kard. Stefana Wyszyńskiego 7, odbędzie się prezentacja teki edukacyjnej „Tragedia w cieniu <wyzwolenia>. Górny Śląsk w 1945 roku”

Podczas spotkania autorzy teki (Anna Skiendziel, dr hab. Adam Dziurok, dr Kornelia Banaś, Andrzej Sznajder, Lucyna Staniczek) przedstawią materiały edukacyjne, sposoby pracy z teką, w jakim celu ją stworzono, jak ją wykorzystać nie tylko na lekcjach historii.

„Tragedia w cieniu ‘wyzwolenia’. Górny Śląsk w 1945 roku” to kolejny materiał edukacyjny katowickiego Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej związany z trudną problematyką górnośląskiej historii (dotychczas ukazały się: Obóz pracy w Świętochłowicach oraz Deportacje Górnoślązaków do ZSRS w 1945roku). Dzieje ludności cywilnej Górnego Śląska po wkroczeniu na ten teren Armii Czerwonej, a później zainstalowaniu władzy komunistycznej, to do dziś tematyka mało obecna w oficjalnym nauczaniu historii, zaś ciągle pozostająca w pamięci mieszkańców. Właściwie dopiero po 1989 roku mogą oni bez obaw mówić o swoich cierpieniach. Niniejsze materiały nie są przeznaczone tylko dla nauczycieli historii. Korzystać z niej mogą wszyscy, którzy chcą się zapoznać z historią Górnego Śląska i uzmysłowić sobie złożoność losów jego mieszkańców. Wydarzeniem towarzyszącym będzie prezentacja wystawa Oddziału IPN w Katowicach „Koniec i początek. Górny Śląsk w 1945 roku”, na którą zapraszamy w dniach od 18 do 23 lutego 2015 r.

Wykład dr. Dariusza Węgrzyna „Deportacja mieszkańców powiatu rybnickiego do ZSRS w 1945 roku”-Rybnik, 25 lutego 2015

25 lutego 2015 r. o godz. 17.00 w Muzeum w Rybniku (Rynek 18) dr Dariusz Węgrzyn wygłosi wykład pt.:„Deportacja mieszkańców powiatu rybnickiego do ZSRS w 1945 roku”.

Panel dyskusyjny „Województwo śląskie. Rok 1945”-Katowice, 25 lutego 2015

25 lutego 2015 r., godz. 12.00 Wydział Nauk Społecznych Uniwersytet Śląski w Katowicach

Panel dyskusyjny „Województwo śląskie. Rok 1945” z udziałem: dr. hab. Sylwestra Fertacza (prof. UŚ), dr. hab. Kazimierza Miroszewskiego, dr. hab. Adama Dziuroka (prof. UKSW) oraz prof. Ryszarda Kaczmarka (moderacja dyskusji).

Panel połączony będzie z promocją drugiego wydania książki „Województwo śląskie 1945-1950” pod red. A. Dziuroka i Ryszarda Kaczmarka oraz książki pt. „Wywózka. Deportacja mieszkańców Górnego Śląska do obozów pracy przymusowej w Związku Sowieckim w 1945 r. Faktografia – konteksty – pamięć”, pod red. S. Rosenbauma i D. Węgrzyna. Prezentacji publikacji towarzyszyć będzie wystawa Oddziału IPN w Katowicach „Koniec i początek. Górny Śląsk w 1945 roku” (24-27.02.2015 r.)

Rozstrzygnięcie Konkursu Historycznego „<Niech świat pamięta o nas…> Losy osób deportowanych z Górnego Śląska do ZSRS w 1945 r.”-Radzionków, 26 lutego 2015

 

Uroczystość wręczenia nagród i wyróżnień odbędzie się 26 lutego 2015 r. o godz. 11.00 w Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 rokuw Radzionkowie, ul. św. Wojciecha 118. Patronat medialny: CzasyPismo, Radio eM, Gość Niedzielny, Pamiec.pl.

Udostępnij
Komentarze
Disqus

Poprzednia wersja portalu SDP.pl, dostępna pod adresem: http://old.sdp.pl